Monday, August 30, 2021

Online Certificate Course: Flowering & Indoor Houseplants Gardening.

Nature First Horticultures announces:

'Certificate Course in Home Gardening'
Focusing on Flowering & Indoor Houseplants. 

25th September to 23rd October, Every Saturday, 4 to 7 pm. (Live online sessions on Zoom cloud meetings)

Eligibility: Anyone who is interested in gardening.

Fees: Rs. 3,700/- (Including a starter kit which will be couriered to your address).

Practical knowledge in Indian context:

Home Gardening: Ornamental plants, annual flowers, flowering shrubs, indoor plants, foliage plants, cacti & Succulents.

Cultural practices: Seeds, soil, fertilizers, pest & disease management, plant care, flowering tips, sunlight, seasons, watering, plant propagation methods and lot more.

Special arrangements: Miniature plants, dish gardens, terrariu ms, kokedama, home garden décor.

Highlight on balcony and window gardening practices, activities, tips and hacks.

Six modules, online lectures, live demonstration, videos, Q & A, study material (notes), presentations, and WhatsApp support.

Facilitators Harshad Ainapure and Vivek Kate are Horticultural Botanists with 16 years of field experience.

Fees: Rs 3,700/-
Account Name : NATURE FIRST
Account No : 33156239128
State Bank of India [Wagle Estate, Thane(w)]
Bank IFSC CODE : SBIN0061707
A/C type - Current A/C

Or to purchase the course by UPI or Credit/debit card, click here.

Registration form link: https://forms.gle/7hcCWmV7NdvBbKHd6

Contact us:
Harshad- 9326166338
Vivek- 8169716382

FREQUENTLY ASKED QUESTIONS:

Eligibility:
*Q.* I am new to gardening, will this course be too complicated for me?
*A.* No. This course is designed for anyone and everyone who is interested in growing plants. It doesn't matter whether you are a newcomer, amateur gardener or an experienced gardener. Minimum age limit is 14 years and above; there is no maximum age limit.

Course Objectives:
*Q.* Overall what will I achieve by attending this course? and what about the certificate?
*A.* By the end of this course you would have gathered enough knowledge to successfully grow your favorite garden plants. During the course you will be given weekly practical tasks in order to initiate and maintain your own ornamental home garden. And yes, you will get a Certificate after attending all the sessions.

Recording:
*Q.* What if I miss any of the sessions; will there be a recording?
*A.* Yes, all our sessions will be recorded, and the recording will be available for all the participants in case they are not able to attend the live session; and also for their future reference and revision.

Notes:
*Q.* Will you be providing notes?
*A.* Yes. Detailed notes will be provided for each module in PDF format. Also the course presentations will be shared with you along with the videos.

Starter kit:
*Q.* What is included in the starter kit?
*A.* The starter kit contents Flower seeds, Cocopeat, Neem cake, Miniature plant, Ghanamrut (natural fertilizer), Dashaparni Ark (natural pesticide), and growbags for plants.

Material sourcing:
*Q.* How do I source the material for my gardening activities?
*A.* You will be provided contact details of various resources, nurseries, vendors, wholesalers and retailers to procure important gardening material and plants. Both online and physical resources.

Personalized support:
*Q.* If I need any help during and after the course, will you be available?
*A.* Yes. Our team will be available on phone call and whatsapp for any help and assistance. Also there will be a separate WhatsApp group dedicated to this batch of Home Gardening course, where your weekly assignment activities will be personally monitored by Harshad and Vivek.

Registration fees payment:
*Q.* What are all different payment methods to register for this course?
*A.* You can make payment of Rs. 3,700/- by NEFT to the bank details provided in the course description. You can also make payment by Gpay or Paytm to 9326166338 (Nature First). Or Click here to purchase the course from Nature First’s shop by credit or debit card.

Our website: www.mynaturefirst.com 

Monday, July 12, 2021

Online Certificate Course in Organic Home Gardening

 Nature First Horticultures announces:

'Certificate Course in Organic Home Gardening'
Grow your own food at home. Focusing on vegetables, fruits, kitchen herbs, microgreens, home composting and more.

24th July to 4th September, Every Saturday 4 to 7 pm. (Online)

Eligibility: Anyone who is interested in gardening.

Fees: Rs 4,800/- (Including a starters kit which will be couriered to your address)

Organic Kitchen Gardening- Successfully growing vegetables at your home garden: yard, terrace, balcony and windowsills.

Practical knowledge in Indian context:

  • Seeds, soil, fertilizers, pest & disease management, plant care, harvesting tips, gardening activities and hacks.
  • Sunlight, seasons, watering, containers, spacing, Crop flowering, pollination, pinching and pruning, tools & implements, methods of organic gardening.

Eight modules, online lectures, live demonstration, videos, Q & A, study material (notes), presentations, project support.

Facilitators Harshad Ainapure and Vivek Kate are Horticultural Botanists with 16 years of field experience.

Fees: Rs 4,800/-
Account Name : NATURE FIRST
Account No : 33156239128
State Bank of India [Wagle Estate, Thane(w)]
Bank IFSC CODE : SBIN0001053
A/C type - Current A/C

Registration form link: https://forms.gle/rfje1cRLvNShmb136

Contact us:
Harshad- 9326166338
Vivek- 8169716382



FREQUENTLY ASKED QUESTIONS:

Eligibility:
*Q.* I am new to gardening, will this course be too complicated for me?
*A.* No. This course is designed for anyone and everyone who is interested in growing plants. It doesn't matter whether you are a newcomer, amateur gardener or an experienced gardener. Minimum age limit is 14 years and above; there is no maximum age limit.

Course Objectives:
*Q.* Overall what will I achieve by attending this course? and what about the certificate?
*A.* By the end of this course you would have gathered enough knowledge to successfully start
your own Organic Kitchen Garden. During the course you will be given weekly practical assignments in order to initiate the development of your vegetable garden. And yes, you will get a Certificate after attending all the sessions.

Recording:
*Q.* What if I miss any of the sessions; will there be a recording?
*A.* Yes, all our sessions will be recorded, and the recording will be available for all the participants in case they are not able to attend the live session; and also for their future reference and revision.

Notes:
*Q.* Will you be providing notes?
*A.* Yes. Detailed notes will be provided for each module in PDF format. Also the course presentations will be shared with you along with the videos.

Starter kit:
*Q.* What is included in the starter kit?
*A.* The starter kit includes seeds of 12 different vegetable varieties (Fruiting, climbing, leafy and
root vegetables), Seed sowing box and cups, loose cocopeat, Ghanamrut (natural fertilizer), Dashparni Ark (natural pesticide), Neem cake powder, and couple of grow bags.

Material sourcing:
*Q.* How do I source the material for my gardening activities?
*A.* You will be provided contact details of various resources, vendors, wholesalers and retailers
to procure important organic gardening material. Both online and physical resources.

Personalized support:
*Q.* If I need any help during and after the course, will you be available?
*A.* Yes. Our team will be available on phone call and whatsapp for any help and assistance. Also there will be a separate Telegram group dedicated to this batch of Organic Home Gardening course, where your weekly assignment activities will be personally monitored by Harshad and Vivek.

Field visit:
*Q.* Will there be any field visit?
*A.* At this moment, field visit is not part of the schedule for this particular course due to current covid related restrictions. However, after the course is over, and when things hopefully improve, a separate field visit to Nature First’s farm and kitchen garden will be arranged.

Registration fees payment:
*Q.* What are all different payment methods to register for this course?
*A.* You can make payment of Rs. 4,800/- by NEFT to the bank details provided in the course description. You can also make payment by Gpay or Paytm to 9326166338 (Nature First). Or Click here to purchase the course from Nature First’s shop by credit or debit card.

Our website: www.mynaturefirst.com 

Sunday, May 23, 2021

घरबागेतील जुन्या झाडांची कुंडी बदलणे (रिपॉटिंग)

‘आवड म्हणून बागकामाला सुरवात केली, बघता बघता ३० – ४० कुंड्याची छोटी बाग घरात फुलली. फुलांचा बहर,पानांचा गर्द हिरवा रंग खूप मानसिक समाधान मिळू लागलं. हळू हळू रोपं मोठी होवू लागली आणि त्या सोबतच या आधी न दिसलेले काही वेगळे बदल रोपांमध्ये व कुंडीतील माती मध्ये प्रकर्षाने दिसू लागले. रोपांची वाढ थांबली, पानं पिवळसर आणि कमी तजेलदार दिसू लागली, कुंडीतून पाण्याचा निचरा त्वरित होवू लागला. तसंच रोपांच्या मुळांनी माती अगदी घट्ट पकडून ठेवलेली दिसली तर काही रोपांची मुळे कुंडीतून वर डोकवायला लागली. या पूर्वी दीड - दोन वर्षांत असं कधीच झालं नाही.’

वरील अनुभव बऱ्याच बागकामप्रेमीना येत असतो, अशा वेळी ही रोपं आपल्याला सांगत असतात की त्यांना आता मोठ्या जागेची म्हणजेच पुन:रोपण (Re potting) करण्याची गरज आहे. एकाच कुंडीत झाडं अनेक महिने राहिल्यामुळे त्यांची मूळं सर्वत्र पसरून त्याचा विपरीत परिणाम दिसून येतो. त्यामुळे झाडं वाढून मोठी व्हायला लागली तर मोठ्या आकाराच्या कुंडीत बदलणे आवश्यक ठरते. म्हणून दर वर्षी झाडांची अवस्था बघून गरज भासल्यास कुंडी बदलावी. 

जेव्हा वातावरणात थंडावा आणि आर्द्रता मुबलक असते तेव्हा पुन:रोपण करणे योग्य ठरते आणि अशी स्थिती पावसाळ्याच्या सुमारास दिसून येते. पावसाळ्यातील अनुकूल परिस्थिती व हवामानामुळे झाडांना शॉक कमी बसतो. प्रखर ऊन आणि कोरडं हवामान पुन:रोपण  करण्यासाठी बऱ्याचवेळा घातक ठरू शकतं; त्यामुळे काही कारणास्तव उन्हाळ्यात पुन:रोपण करावं लागलंच तर अशा वेळी नव्या कुंडीतील  रोपं काही दिवस सावलीत ठेवायला हवीत.

पावसाळ्याची चाहूल लागताच पुन:रोपणाच्या तयारीला सुरवात करावी. त्यासाठी लागणारं साहित्य जसे नवीन कुंड्या, मातीचे मिश्रण, विटांचे तुकडे, नारळ्याच्या किश्या इत्यादी गोळा करावेत. 

साधारणपणे ज्या झाडाचं पुन:रोपण करायचं आहे त्याच्या मूळ कुंडी पेक्षा १ – २ साईज मोठी कुंडी घ्यावी. म्हणजेच जर ८ इंच व्यासाची मूळ कुंडी असेल तर किमान १० किवा १२ इंच व्यासाची नवीन कुंडी पुनःरोपणासाठी निवडावी.

नव्या कुंडीचा आकार १ साईज मोठा असावा

त्यानंतर योग्य मातीचं मिश्रण बनवण्याची कृती करावी. शक्यतो कुंडीत केवळ मातीमध्ये रोप लावणे टाळावे कारण साधारण मातीमध्ये रोप लावल्यास बऱ्याच वेळा मूळं कुजतात व रोप दगावण्याची शक्यता असते. मिश्रण तयार करताना माती (पोयटा) : रेती (नदीकाठची वाळू) : सेंद्रिय खत (शेणखत किंवा कंपोस्ट) ह्यांचे १:१:१ हे प्रमाण घेवून त्यात मुठभर नीम पेंड घालावी. या मिश्रणाची पाण्याचा योग्य निचरा करण्याची क्षमता चांगली असते. तसंच ज्या रोपांना पाणी धरून ठेवणारं मिश्रण लागतं त्यासाठी गरजेनुसार या मिश्रणात मातीचं प्रमाण वाढवू देखील शकतो. पण मिश्रणात रेतीचा वापर केल्यामुळे कुंडीचं एकूण वजन वाढतं अशावेळी शहरात जिथे खिडकी मध्ये बागकाम करायचं आहे, तिथे हलक्या वजनाचे मिश्रण वापरावे. 

मातीचं मिश्रण हलकं करण्यासाठी रेती ऐवजी कोकोपीट चा वापर केला जाऊ शकतो. कोकोपीट हे तंतुमय, आणि स्पंज सारखं हलकं असतं, त्यामुळे एकूणच मिश्रणाचं वजन हलकं होण्यास ह्याचा वापर योग्य ठरतो. मिश्रण तयार करत असताना माती (पोयटा) : कोकोपीट (loose cocosoil) : सेंद्रिय खत (शेणखत किंवा कंपोस्ट)  यांचे २:१:१: प्रमाण घ्यावे. या मिश्रणात मातीतील अपायकारक घटक नियंत्रणासाठी मुठभर नीम पेंड मिसळावी. या मिश्रणाला ‘Universal Potting Mixture’ असं म्हणतात. हे संपूर्ण मिश्रण पुन:रोपणाच्या किमान एक आठवडा आधी तयार करून ठेवावं, तसेच त्यात दमटपणा राखण्यासाठी त्यावर पाणी शिंपडावे. सेंद्रिय खत आणि नीम पेंड योग्य विघटनासाठी तसेच सर्व मिश्रण एकजीव होण्यासाठी हे गरजेचं आहे. 

तयार केलेलं मातीचं मिश्रण कुंडीत भरण्याआधी कुंडीच्या तळाशी छिद्र करून त्यात विटांचे तुकड्यांचा थर टाकावा आणि त्यावर नारळ्याच्या किश्या ठेवाव्यात जेणेकरून मातीची धूप होणार नाही.

आता ज्या झाडाचं पुन:रोपण करायचं आहे त्या कुंडीतील माती योग्य हत्यार वापरून सर्व बाजूने थोडी मोकळी करावी. जुन्या कुंडीतून झाड काढण्यापूर्वी एका हाताने कुंडी उलटी करून व कुंडीच्या तळाशी हलकी थाप मारून मातीच्या गोळ्यासह झाड बाहेर काढावे. या दरम्यान रोपाला जोरात ओढण्याचा प्रयत्न करू नये त्यामुळे रोपाला आणि त्याच्या मुळाना इजा पोहचू शकते. मुळांना चिकटलेली माती तशीच राहू द्यावी आणि बाकी सर्व माती बाजूला करावी. नवीन कुंडीत लावण्याआधी कुजलेली, मेलेली, एकमेकात गुरफटलेली मूळं छाटून टाकावीत. तसेच झाडावरच्या जुन्या, जादा वाढलेल्या फांद्या आणि पाने पण छाटून झाडाला हवा तसं आकार द्यावा.

माती मिश्रण भरून तयार केलेली नवीन कुंडी निम्मी मोकळी करावी, मग त्यात हे रोप मध्यभागी लावावे आणि उर्वरित माती मिश्रण त्यावर पसरवावे. तसेच गरज असल्यास रोपाला काठीचा आधार द्यावा. त्यानंतर नव्या कुंडीतील झाडाला झारीच्या सहाय्याने मुबलक प्रमाणात पाणी द्यावे. पुन:रोपण केलेली रोपं नवीन मुळं प्रस्थापित करेपर्यंत किमान एक आठवडा तरी सावलीत ठेवावीत आणि मग त्यानंतर त्यांचं सूर्यप्रकाशात स्थलांतर करावं. अशाप्रकारे जास्वंद, गुलाब, मोगरा, अनंत, रातराणी अशा बहुवार्षिक फुलझाडांचं आणि इतर शोभिवंत झाडांचं पुन:रोपण दर १ किंवा २ वर्षांनी करावं.

पुढील भागात आपण कुंडीची देखभाल आणि जुन्या कुंडीतील मातीचा वापर या बद्दल माहिती घेऊयात.

-विवेक काटे (Horticultural Botanist, संचालक: नेचर फर्स्ट हॉर्टीकल्चरस.)

बागकामासाठी लागणारी  सेंद्रिय आणि नैसर्गिक खते, कीडनाशके, मातीची मिश्रणे, भाजीपाला बियाणे ऑनलाईन विकत घेण्यासाठी येथे क्लिक करा, अथवा व्हाॅट्सएपवर ऑर्डर करण्यासाठी येथे क्लिक करा.

तुम्हाला हा ब्लॉग कसा वाटला हे कॉमेंट्समध्ये जरूर कळवा.

अशाच पद्धतीचे माहितीपर ब्लॉग वाचण्यासाठी मला follow करा, आमच्या वेबसाईटला भेट द्या,

आणि आमचे फेसबुक पेज लाईक करा.

-हर्षद ऐनापुरे, (M.Sc. Botany, SET), संचालक: नेचर फर्स्ट हॉर्टीकल्चरस. 

Call/ WhatsApp: 9326166338/ 8169716382

Friday, January 18, 2019

‘चंद्रज्ञान’: बागकाम आणि चंद्राचे विलक्षण नाते.


गेल्या आठवड्यात चीनी वैज्ञानिकांनी चंद्रावर कापसाचे बी रुजवल्याची बातमी ऐकली. तेव्हापासून विचार करत होतो की आपण चंद्राला अंडरएस्टिमेट करतो की काय. चंद्राचं प्रेमाशी अतूट नातं आहे. बागेचंही प्रेमाशी खास नातं आहे. अनेक कविता आणि गीतरचनांमधून आपल्याला याची प्रचीती आलीच असेल. पण चंद्राचं आणि तुमच्या बागेचही काही विशेष नातं आहे का? हे शोधण्याचा जेव्हा मी प्रयत्न केला तेव्हा मला काही इंटरेस्टिंग माहिती मिळाली; खरं तर एका वेगळ्या शास्त्राचाच शोध लागला असं समजा. या शास्त्राला म्हणतात ‘चंद्रज्ञान’. चंद्रज्ञान म्हणजे चंद्राच्या बदलत्या कलांप्रमाणे बागकामाचे वेळापत्रक निर्धारित करणे.

चंद्राची तत्कालीन अवस्था पाहून त्याप्रमाणे बाग-बगीचाशी संबंधित ठराविक कामे निवडणे ही युक्ती बरीच जुनी आहे. युरोपातील बागकामप्रेमी या शास्त्राकडे आदराने पाहतात आणि त्याचा एखाद्या परंपरेप्रमणे सराव करतात. वनस्पतींच्या वाढीवर चंद्राचा थेट परिणाम होतो की नाही, या प्रश्नाचे अजूनही ठोस वैज्ञानिक उत्तर मिळालेले नाही. परंतु शेकडो वर्षांपासून युरोपातील कुशल उद्यानविद्या-तज्ञ आणि अव्वल दर्जाचे हौशी बागकामप्रेमी प्रामणिकपणे या शास्त्राचे यशस्वीरीत्या पालन करत आलेले आहेत.

 अमावस्या,    शुक्ल पक्ष,    पौर्णिमा,      कृष्ण पक्ष,    अमावस्या.
चंद्राच्या कला 

चला तर मग, आपणही पाहूयात की चंद्रज्ञानाचा वापर आपण आपल्या घर-बागेत, परस बागेत, किचन गार्डनमध्ये कसा करू शकतो ते:

कलम आणि अमावस्या:
कोणत्याही प्रकरचा कलम हा अमावस्येच्या काळात करावा असे हे शास्त्र सांगते. कारण अमावस्या ते पौर्णिमा या शुल्क पंधरवड्यात जेव्हा चंद्र मोठा होत जातो, ह्या काळात झाडांच्या अन्नरस अभिसरणाची क्रिया उत्तेजित होते आणि नव्या शाकीय कळ्यांची (डोळ्यांची) वाढ जोमाने होते. म्हणूनच आंबा, चिकू, पेरू अशा फळझाडांच्या रोपांवर जर कलम (grafting) करायचा असेल तर तो अमावस्येच्या दिवशी करावा. हीच खुण ध्यानात ठेवून, जास्वंदीचा गुटी कलम (air layering), वा गुलाबाचा डोळा कलम (eye budding) सुद्धा अमावस्येच्याच मुहूर्तावर करावा.

छाटणी आणि शुक्ल पक्ष:
फळझाडांची, फुलझाडांची इतर वृक्षांची छाटणी ही साधारण पावसाळा सुरु होण्याच्या अगोदर मे महिन्यात केली जाते. चंद्रज्ञान शास्त्रात अशी समजूत आहे की या प्रकारची छाटणी ही शुक्ल पक्षात म्हणजे वाढत्या चंद्राच्या पंधरवड्यात कधीही करावी. असे केल्याने नवीन पालव्या फुटण्यास मदत होते.

पेरणी, लागवड आणि चंद्र-कला:
जुन्या काळातील जाणकार माळी असा सल्ला देतात की शुक्ल पक्षातच (पौर्णिमेच्या साधारण दोन दिवस अगोदर) बहुतेक प्रकारच्या भाजीपाल्याची पेरणी किंवा लागवड करावी. याला अपवाद आहे कोबीवर्गीय भाज्या, ज्यांची पेरणी/लागवड कृष्ण पक्षात किंबहुना पौर्णिमेच्या दिवशी करावी, म्हणजे पौर्णिमा ते अमावस्या या कृष्ण पंधरवड्यात कोबी, फ्लावरच्या बियांची रुजवण चागली होईल.



चंद्रीय लागवडीचा तक्ता:

दिवस
कृती
पिक
पौर्णिमा
बी पेरणी
कोबी, फ्लावर, गाजर, कांदा, बीट, मुळा, पालक, लेट्युस.
रोप लागवड
बटाटा, टोमॅटो, वांगी, भोपळी मिरची.
पिक तोडणी/कापणी
सर्व प्रकारची फळं, भाज्या आणि हर्बस.
शुक्ल त्रयोदशी
बी पेरणी
मका, चवळी, फरसबी, भुईमुग, वाटाणा, कोथिंबीर आणि हर्बस.


पौर्णिमेची रात्र आणि तण/गवत वेणणी:
वरील नमूद केलेली सर्व बाग-बगीचाची कामं जरी चंद्राच्या कलांकडे पाहून ठरवण्यात येत असली तरी प्रत्यक्ष कृती ही दिवसाच करायची असते. तथापि काही जर्मन वनस्पतीशास्त्रज्ञांच्या मते बागेतील गादी-वाफे तयार करताना माती खणायचं काम रात्री चंद्राच्या प्रकाशात केलं, तर नंतर त्या ठिकाणी तणांचा प्रादुर्भाव फार कमी प्रमाणात होते. ते यापुढे असंही म्हणतात की गवत काढायचं/ तणांची वेणणी करायचं काम पौर्णिमेच्या रात्री केलं तर ते जास्त परिणामकारक ठरतं.



चंद्र आणि हवामानाचा झटपट अंदाज:
खुद्द चंद्राचा आपल्या हवामानावर फारसा परिणाम होत नसेलही, पण आकाशातील चंद्राकडे पाहून आपल्याला हवामानाचे आश्चर्यकारकरित्या अचूक अंदाज बांधता येतात. उदाहरणार्थ जर चंद्राभोवती खळं/वलय दिसत असेल किंवा चंद्राच्या कडा धूसर दिसत असतील तर येत्या काही तासांत पावसाची शक्यता आहे असे समजावे. मध्यरात्री किंवा पहाटेच्या वेळी येणाऱ्या अवकाळी पाउस/वादळाची सूचना आपल्याला अशा पद्धतीने मिळवता येऊ शकते. याउलट कडक हिवाळ्यातील निरभ्र आकाशात जेव्हा स्वच्छ आणि स्पष्ट चंद्र दिसत असतो तेव्हा रात्री दवबिंदू गोठून झाडं थंडीने करपण्याची शक्यता असते, म्हणजेच झाडांना हिम-इजा होण्याची शक्यता असते. याच ऋतुत जर चंद्राच्या कडा पुन्हा अस्पष्ट दिसू लागल्या तर हिम-दवाचा अवधी संपत आला असं समजायचं. 

चंद्राचे खळे म्हणजे पावसाचे सूचक 


चंद्र आणि पृथ्वीच्या नात्यामध्ये अजून अनेक गुपीत दडलेली आहेत. त्यांचा वैज्ञानिक छडा पुढेमागे लागेलही, पण तो पर्यंत अनुभवाने निर्माण झालेल्या अशा ज्ञाचा वापर करण्यास काहीच हरकत नाही.


Ref: Reader's Digest.

टीप: वरील माहितीचा ज्योतिषशास्त्राशी किंवा पंचांगाशी काहीही संबंध नाही. भारतीय संस्कृतीत पंचांग व नक्षत्र पाहून ठराविक मुहुर्तांवर धान्याची पेरणी करायची प्रथा आहे. ते एक स्वतंत्र ज्ञानाचे क्षेत्र असून, वेगळ्या ब्लॉगचा विषय आहे.


तुम्हाला हा ब्लॉग कसा वाटला हे कॉमेंट्समध्ये जरूर कळवा.
अशाच पद्धतीचे माहितीपर ब्लॉग वाचण्यासाठी मला follow करा,
आणि आमचे फेसबुक पेज लाईक करा.


-हर्षद ऐनापुरे, (M.Sc. Botany, SET), संचालक: नेचर फर्स्ट हॉर्टीकल्चरस.
Email ID: harshad.naturefirst@gmail.com

Friday, August 31, 2018

DIY: How to get rid of mealybugs by using natural methods.




The most common yet most terrifying problem that a home gardener faces is an infestation of mealy bugs. They often attack ornamental plants like Hibiscus, Cacti, Succulents, ferns, Croton, lilies etc. They also appear on fruiting trees like lemon and vegetable crops like Tomato and Brinjal. The white woolly mass of mealybugs may appear like fungal infection to amateur gardener.

Mealybugs are sucking and crawling insects who can kill your plants if unattended. The first onset in usually pretty slow and you won’t even notice your plants going bad until one day when they do, and you wouldn’t have even seen it coming. Spraying chemical pesticides is not a good idea. Let's have a look how you can naturally save your plants from dangerous mealybugs:

Remember the following points to protect your plants form getting heavily infested by mealybugs:

  • Sooner your are able to detect the infestation, the better it is for your plants. You have to regularly observe your garden plants, particularly their leaves, flowering buds, fruits and so on.
  • Always check the hiding spots of mealybugs on plants viz. under-surface of leaves, all the corners and the angles in the stem branches and also in the potting soil.
  • If you notice few stray mealybugs, remove them physically from plant by using cotton-buds (Q-tips). Cotton buds should be dipped in spirit before using.
  • Regularly clean (wipe) the leaves of your indoor foliage plants with the help of sponge.
  • Ants help the spread of mealybugs, so fix the ant problem first. Sprinkle Haldi powder, wood-ash, or custard apple seed powder on the soil surface around the plants to ward off ants.
  • Re-potting: Change the pot of your house-plants once a year. Every year if new pot and new soil is used, there will be no place to hide for mealybugs.
  • Do not use any chemical pesticides or insecticides under any circumstances.


Some organic home remedies to control mealybugs:

Water force:
Surprisingly, regular plain water can be used as a weapon against mealybugs. Due to their soft body and loose grip, mealybugs can easily get washed away by a powerful force of water. A regular hand sprayer can be used to generate a forceful waterjet flow by adjusting its nozzle. For a bigger garden, you can wash the foliage of your plants; give them a nice bath by using a hosepipe.


However, this much is not enough. To control the mealybugs effectively, following spraying should be done:

DIY: Neem oil spray: 

  • Take 1 liter plain water in a bottle.
  • Add 2 drops of liquid soap in it. You can use plant shampoo for this; if not, liquid dishwash will do.
  • Add 10 ml (1 tsp) of Neem oil in it.
  • Shake the bottle thoroughly till the milky white solution is formed.
  • Spraying: This medicine can be sprayed on your garden plants once a month by using fine mist of regular hand sprayer.
  • This method is very useful in controlling mealybugs in your garden.
  • This medicine becomes more effective if 3-4 tsp of alcohol (ethanol) is added in above solution.



Biological methods of controlling mealybugs: 

Mealybugs have many natural enemies, we can be friends with them. How? Let's have a look:

Ladybird beetle: These cute looking insects are predators of mealybugs. They hunt down, kill and feast on mealybugs. The species Cryptolaemus montrouzieri has developed a reputation of being a mealybug destroyer.


Leptomastidea abnormis: These are small wasps that lay eggs inside mealybugs bodies. The larvey start eating mealybugs from inside, eventually killing them.
Lecanicillium lecanii: This is a kind of fungus that infects mealybugs, and they die of sickness in the end. There are many such pathogenic fungi that can be used to infect mealybugs.

There are many products/traps available in market that can be used to introduce natural enemies in your garden or farm. Usually such biological control methods are useful in organic farmlands, yard gardens, greenhouses etc.

‘Neem-Astra’: The ultimate weapon to eradicate mealybugs:

In zero budget natural farming (ZBNF) method, invented by Padma Shri  Mr. Subhash Palekar has created a powerful medicine called ‘Neemastra’. It is a natural pesticide made from Neem (Azadirachta indica) leaves. Using this pesticide will have no harmful effects on nature, environment and your health.

Procedure of making Neemastra for home garden:

  • Take 10 lit water in a bucket & add 500 ml gomutra (cow-urine) of Desi cow.
  • In this add 100 gm fresh cow dung of Desi cow & mix it thoroughly with your hand.
  • In this add 500 gm of Neem leaf paste (crushed Neem leaves) & stir this mixture thoroughly.
  • Keep this solution in shade for 24 hours for fermentation.
  • Stir the solution in clockwise direction twice a day.
  • After 24 hours strain this solution through white cloth, and a medicine ‘Neemastra’ is ready.

Spraying: Make 1:1 solution of Neemastra in water & spray it on plants that are infested by mealybugs. Single round of spray is good enough to fix the mealybugs in your garden. Two to three rounds of spraying at interval of 15-15 days will more or less completely wipe out mealybugs from your garden.

According to the principles of Natural farming, farmers are encouraged to make their own Neemastra by using local material. This rule is applied to gardeners as well. However there are many reasons why urban gardeners are not able to make Neemastra at their home. We feel that just because of inconvenience your garden should not miss out on a precious medicine like Neemastra. Therefore you can buy ready to use Neemastra from us.

500 ml can of Neem Astra

Click here to buy Neemastra for your plants. On this facebook link, send your name, address and contact details on messenger. (*Currently Neemastra is only available in Mumbai and the suburbs.)

Click here to buy natural plant care products for organic gardening.

Click here to read this blog in marathi.

Don't forget to follow me to read such informative blogs. Please do like our Facebook page for further updates.


-Harshad Ainapure (M.sc. Botany, SET), Director at Nature First Horticultures.

email: harshad.naturefirst@gmail.com

Thursday, August 16, 2018

पिठ्या ढेकुण म्हणजेच मिलीबग्सचा करा समूळ नायनाट (भाग २- शत्रूशी दोन हात)



हा ब्लॉग जर तुम्ही मोबाईलवर वाचत असाल तर स्क्रीन आडवी केल्यास वाचनास सोयीस्कर ठरेल.

मिलीबग्स वरील ब्लॉग्सच्या मालिकेतील हा माझा दुसरा ब्लॉग आहे. मिलीबग्सचा उपद्रव, प्रादुर्भावाचे निदान,

मिलीबग्सचे जीवनचक्र, प्रादुर्भावाचा परिणाम, त्यात असलेली मुंग्यांची भूमिका, बागेतील झाडांचे नुकसान
करणारा एक कीटक म्हणून मिलीबग्सची क्षमता या आणि अशा महत्वपूर्ण गोष्टी वाचण्यासाठी येथे क्लिक
करा (भाग १).


मिलीबग्सचा प्रतिबंध करण्यासाठी या महत्वाच्या गोष्टी लक्षात ठेवा:
  • संसर्गाचे निदान जेवढ्या लवकर होऊ शकेल तेवढे चांगले. तुमच्या बागेतील झाडांचे, नवीन पानांचे, कळ्यांचे, फळांचे नियमितपणे बारकाईने निरीक्षण करत जा.
  • मिलीबगच्या झाडांवर लपायच्या जागा, म्हणजेच पानांच्या खालची बाजू, खोडांमधील सगळे कोपरे, कोनाडे, माती इ. नीट तपासून पहा.
  • एखाद-दुसरे मिलीबग्स असतील तर त्यांना (कान कोरायचे) कॉटन बड्स वापरून काढून टाका. बड्स  वापरण्याआधी ते स्पिरीटमध्ये बुडवून घ्या.

  • इंडोअर प्लांट्सची शोभिवंत पाने नियमितपणे स्पंजने पुसून काढा.
  • मुंग्या मिलीबाग्सचा प्रसार करतात तेव्हा सर्वप्रथम  मुग्यांचा बंदोबस्त करा. हळद, राख, सीताफळ बियांची पावडर इ. झाडांभोवतीच्या मातीवर भुरभुरून मुंग्यांना पळवून लावा.
  • घरातील झाडांचे वर्षातून एकदा रिपॉटिंग करा. दरवर्षी नवी कुंडी, नवी माती वापरल्यास मिलीबग्सना लपायला  जागा राहत नाही.
  • कोणत्याही परिस्थितीत रासायनिक (केमिकल) कीडनाशकांची फवारणी करू नका.


मिलीबग्सच्या  नियंत्रणासाठी काही घरगुती व  सेंद्रिय उपाय:


मिलीबग्स घालवण्यासाठी सर्वात सोपे आणि उपयुक्त सोल्युशन म्हणजे पाणी. मऊ शरीर व सैल पकड
यामुळे पाण्याच्या जोरदार प्रवाहाने मिलीबग्स  झाडावरून वाहून जाऊ शकतात. पाण्याची नियंत्रित पण
शक्तिशाली धार स्प्रेयरचा नोझेल ट्यून करून निर्माण करता येऊ शकतो. किंवा पाईपने प्रेशर असलेले पाणी
फवारता येते. झाडांना नुसती अंघोळ घातली वा निव्वळ धुवून काढले तरी मिलीबग्स तात्पुरते वाहून जातात.




परंतु एवढेच पुरेसे नाही. मिलीबग्स दूर निघून जावेत व पुन्हा येऊ नयेत या साठी खालील फवारणी करायला
हवी:


नीम ओईल स्प्रे:
  • एका बाटलीत १ लिटर पाणी घ्या. 
  • त्यात २ चमचे द्रवरूपी साबण (लिक्विड सोप) टाका. त्यासाठी लिक्विड डिशवॉश किंवा प्लांट शाम्पू वापरू शकता.
  • नंतर त्यात १० मिली कडूनिंबाचे तेल (नीम ओईल) मिसळा.
  • ह्या मिश्रणाचे दुधाळ द्रावण होईपर्यंत बाटली शेक करून घ्या.

  • फवारणी: हे तयार औषध महिन्यातून एकदा तुमच्या बागेतील सर्व झाडांवर फवारा.
  • फवारणीसाठी नेहमीचा लहान स्प्रेयर वापरा.
  • मिलीबग्सना नियंत्रणात ठेवण्यासाठी ही फवारणी अतिशय प्रभावी ठरते.
  • वरील द्रावणात ३-४ चमचे अल्कोहोल (इथेनॉल) मिसळल्यास औषध अधिक परिणामकारक ठरते.




जैविक उपाय:


मिलीबग्सचे काही नैसर्गिक शत्रू आहेत, ज्यांना आपण मित्र मानू शकतो. खालीलप्रमाणे यांचा योग्य पद्धतीने
आपल्या बागेत उपयोग करता येऊ शकतो:
  • लेडीबर्ड बीटल: या प्रकारचे अनेक क्युट दिसणारे किडे मिलीबग्सची शिकार करून त्यांच्यावर ताव मारतात. त्यापैकी  Cryptolaemus montrouzieri या प्रजातीचा किडा ‘मिलीबग विनाशक’म्हणून प्रसिद्ध आहे.

  • Leptomastidea abnormis: या जातीची छोटीशी गांधीलमाशी मिल्बग्सच्या शरीरात अंडी घालते. त्यातून निघालेल्या अळ्या मिलीबग्सना आतून खाऊन टाकतात.
  • Lecanicillium lecanii: हि एक प्रकारची बुरशी असून मिलीबग्सना तिचा संसर्ग झाल्यास आजारी पडून ते मरतात.
जैविक मार्गाने मित्रजीव बागेत/शेतात सोडण्यासाठी बाजारात अनेक प्रकारची उत्पादने उपलब्ध आहेत. या पद्धतीचे उपाय तुम्ही मोठ्या परसबागेत, सेंद्रिय शेतीत, फार्म-हाउस, ग्रीनहाउस अशा ठिकाणी करू शकता.


“नीमास्त्र” मिलीबग्स वरील रामबाण उपाय:


ZBNF म्हणजेच झिरो बजेट नैसर्गिक शेतीचे जनक, कृषि-हृषी, पद्मश्री सुभाष पाळेकर गुरुजींनी नीमास्त्र
ह्या ज़ालीम औषधाची निर्मिती केली आहे. नीमास्त्र हे कडूनिंबाच्या पानांपासून तयार केलेले एक नैसर्गिक
कीटक-नाशक होय. याच्या वापरने निसर्गाला, पर्यावरणाला व तुमच्या स्वास्थ्याला कोणतीही हानी पोचणार नाही.


एका सर्वसामान्य आकाराच्या घरबागेसाठी पुरेल एवढे निमास्त्र बनवण्याची कृती:
  • एका बादलीत १० लिटर पाणी घ्या. त्यात ५०० मिली देशी गायीचे गोमुत्र मिसळा. 
  • नंतर त्यामध्ये १०० ग्राम देशी गायीचे ताजे शेण हाताने चांगले मिसळून घ्या. 
  • नंतर अर्धा किलो कडूनिंबाच्या पानांची चटणी बनवून त्या पाण्यात टाका व चांगले ढवळून घ्या. 
  • हे द्रावण २४ तास सावलीमध्ये आंबवत ठेवा. 
  • दिवसातून दोन वेळा डावीकडून उजवीकडे ढवळा. 
  • २४ तासंनातर हे द्रावण फडक्याने गाळून घ्या; आणि नीमास्त्र औषध तयार.
फवारणी: निमास्त्र हे समप्रमाणात (१:१) पाण्यात मिसळून मिलीबग्सचा प्रादुर्भाव झालेल्या झाडावर पानांवर
फवारा. एका फवारणीत मिलीबग्सचा मोठ्या प्रमाणावर बंदोबस्त होईल. १५-१५ दिवसांच्या अंतराने २ ते ३
फवारण्या केल्यास तुमच्या बागेतून मिलीबग्सचे जवळ जवळ उच्चाटन होईल.


नैसर्गिक शेतीच्या तत्वानुसार प्रत्येक शेतक-याने स्थानिक सामग्री वापरून स्वतःहून आपल्या शेतात नीमास्त्र
तयार करावे अशी शिफारस करण्यात आली आहे. हा नियम बागकाम प्रेमींनाही लागू होतो. परंतु शहरी
भागातील गैरसोय, योग्य सामग्रीच्या उपलब्धतेचा अभाव, वेळेचा अभाव, जागेची कमतरता, व इतर काही
मर्यादांमुळे तुमची बाग नीमास्त्र या मौल्यवान औषधापासून वंचित राहू नये अशी आमची इच्छा. त्यासाठी
आम्ही तुमच्यासाठी वापरण्यासाठी तयार  नीमास्त्र उपलब्ध करून देत आहोत. ऑनलाईन ऑर्डर करण्यासाठी
येथे क्लिक करा


नीम अस्त्र चा ५०० मिली चा कॅन

बागकामासाठी लागणारी  सेंद्रिय आणि नैसर्गिक खते, कीडनाशके, मातीची मिश्रणे, भाजीपाला बियाणे ऑनलाईन विकत घेण्यासाठी येथे क्लिक करा, अथवा व्हाॅट्सएपवर ऑर्डर करण्यासाठी येथे क्लिक करा.

तुम्हाला हा ब्लॉग कसा वाटला हे कॉमेंट्समध्ये जरूर कळवा.

अशाच पद्धतीचे माहितीपर ब्लॉग वाचण्यासाठी मला follow करा, आमच्या वेबसाईटला भेट द्या,

आणि आमचे फेसबुक पेज लाईक करा.

-हर्षद ऐनापुरे, (M.Sc. Botany, SET), संचालक: नेचर फर्स्ट हॉर्टीकल्चरस. 

Call/ WhatsApp: 9326166338/ 8169716382


Friday, July 13, 2018

पिठ्या ढेकुण म्हणजेच मिलीबग्सचा करा समूळ नायनाट (भाग १- शत्रूशी ओळख)



हा ब्लॉग जर तुम्ही मोबाईलवर वाचत असाल तर स्क्रीन आडवी केल्यास वाचनास सोयीस्कर ठरेल.


जर तुमच्याकडे जास्वंदीचे झाड असेल वा या आधी कधी बागेत जास्वंद उगवण्याचा प्रयत्न केला असेल
तर तुम्हाला पिठ्या ढेकणाचा सामना नक्कीच करावा लागला असेल. केवळ जास्वंदच नव्हे, बागेतील
बहुतेक झाडांचा व सर्व बागकाम प्रेमींचा सगळ्यात मोठा शत्रू म्हणजे पिठ्या ढेकुण. वरवर पाहता निरुपद्रवी
वाटणारे हे पिठ्या ढेकुण झाडांचे खूप मोठ्या प्रमाणात नुकसान करू शकतात. पिठ्या ढेकुण हे इंग्रजीत
मिलीबग्स या नावाने प्रचलित आहेत.


मिलीबग्सचा उपद्रव:
जास्वंदी प्रमाणेच कोरांटी, अबोली, अनंत सारख्या फुलझाडांवर मिलीबग्स येतात. त्याचप्रमाणे इंडोअर
शोभिवंत झाडं, कॅक्टस, सकुलंटस, फर्न, क्रोटोन, लिली इत्यादी झाडांवर हमखास येतात. लिंबूवर्गीय
फळझाडे, आंबा, सीताफळ, द्राक्ष, अननस अशा बागायती झाडांची अतोनात हानी करतात; तसेच वांगी,
टोमेटो अशा भाजीपाला लागवडीवर मिलीबग्स फलधारणेच्या वेळी तुटून पडतात.


सीताफळावरील  मिलीबग्स 



प्रादुर्भाव असा दिसतो:
मिलीबग्स हे मावा व तुडतुड्या प्रमाणेच रस शोषून घेणारे कीटक आहेत. हे कीटक बागेतील झाडांवर
समूह करून राहतात. दुर्लक्षित झाडांवर पाहता पाहता या समूहाचे शुभ्र पांढर्‍या रंगाचे, लोकरीसारख्या
मेणाच्या आवरणात रुपांतर होते. या कापसा सारख्या आवरणाचा विळखा खोड, फांद्या, पाने, फुलांच्या
कळ्या, फळे, व  मुळांसकट संपूर्ण झाडाला होऊ शकतो. अनुभव नसलेल्या बागकाम प्रेमींना प्रथमदर्शनी
हा एक बुरशीजन्य रोग आपल्या झाडाला झाला असावा असा भास होतो. मिलीबग्सच्या विळख्यात
अडकलेल्या झाडावर योग्य वेळी उपाययोजना न केल्यास, झाडाचा मृत्यू अटळ आहे.





फवारणी करताय? थांबा!
एखाद्या तथाकथित तज्ञाच्या सल्ल्याने जर तुम्ही रासायनिक कीडनाशकांची अंदाधुंद फवारणी करणार
असाल, तर तो एक अतिशय कामचलाऊ, तत्पुरता व घातक उपाय असेल; जिथे रोगापेक्षा इलाजच जास्त
हानिकारक ठरेल. शत्रूचा समूळ नायनाट करायचा असेल तर त्याच्या जीवनपटाचा (जीवनचक्राचा) हुशारीने
अभ्यास करायला हवा व त्या माहितीच्या आधारावर विविध स्तरांवर हल्ला चढवायला हवा.  मिलीबग्सच्या
बाबतीत हा नियम निक्षून लागू होतो.


मिलीबग्सचे जीवनचक्र:
पिठ्या ढेकणाची मादी ही बिन पंखाची, जाड, लठ्ठ,अंडाकृती, सुस्तावलेली व फिकट गुलाबी रंगाची असते.
मादीच्या शरीरावर वरील नमूद केल्याप्रमाणे पांढरे पिठूळ आवरण असते. माद्या एकत्र जमून सतत झाडावरचा
रस शोषित राहतात. याउलट नरांना पंख असतात व ते उडू शकतात. उडू लागलेल्या नरांना तोंड (मुख)
नसल्यामुळे ते मात्र काही खाऊ शकत नाहीत. प्रजननाच्या क्रिये नंतर नर लगेच मरतात.
माद्या झाडावर वेगवेगळ्या ठिकाणी पिठूळ वेष्टनात शेकडो अंडी घालतात. नर असो वा नसो, पिल्ले जन्माला
घालण्यासाठी माद्यांना नरांची अवश्यकता नसते.


जाडजूड मादी 

उडणारा नर 

धावरे पिलू 


मिलीबग्सची पिले ही धावरी असतात. याच काळात त्यांचा एका झाडावरून इतर झाडांवर प्रसार होतो.
त्यांचा प्रसार करण्यात वारा, मनुष्य, मुंग्या आणि इतर प्राण्यांची मदत होते. काही दिवसातच धाव-या पिलांचे
प्रौढ माद्या किवा नारांमध्ये रुपांतर होते. मिलीबग्स आपले जीवनचक्र २३ ते ३० दिवसात पूर्ण करू शकतात.


प्रादुर्भावाचा परिणाम:
मिलीबग्स झाडांचा रस शोषून घेतातच, त्याबरोबर लाळेतून एक विषारी स्त्राव आतमध्ये सोडतात.
त्यामुळे पाने, फुले, फांद्या खुरटलेल्या व विकृतावस्थेला लागतात. वायरल इन्फेक्शन झाल्या प्रमाणे पाने
उलटी वळतात. त्यात भरीस भर म्हणून मिलीबग्स मोठ्या प्रमाणावर गोड-चिकट हनीड्यू द्रवाचा स्त्राव
करतात आणि त्यावर काजळी हा बुरशीजन्य रोग होतो. अशा जर्जर अवस्थेतील खुंटलेल्या झाडाचा
अखेरीस मृत्यू होतो.


डोंट अंडरएस्टिमेट मिलीबग्स:
मिलीबग्सच्या विध्वंस घडवून आणण्याच्या क्षमतेला कमी लेखणे ही खूप मोठी चूक ठरेल. आपण निवडुंगाचे
उदाहरण घेऊयात. साधारण सत्तर एक वर्षांपूर्वी भारतात Opuntia प्रजातीचे नागफणी निवडुंग शेताच्या
बांधावर मोठ्या प्रमाणात आढळायचे. एकेकाळी अभेद्य कुंपण करणाऱ्या या निवडुंगाचे मिलीबग्सच्या
प्रादुर्भावाने जवळ-जवळ मुळापासून उच्चाटन झाले.


निवडुंगावरील मिलीबग 

मुंबईतील मृत्यू पावलेले पर्जन्यवृक्ष 
एवढेच कशाला! काल-पर्वाचे उदाहरण घ्या. मुंबईच्या रस्त्यांची शान असलेले डेरेदार पर्जन्यवृक्ष
(Rain Trees, Samanea saman). भरपूर सावली देणाऱ्या व दिमाखात उभ्या असलेल्या या महाकाय
वृक्षांवर सात-आठ वर्षांपूर्वी मिलीबग्सनी हल्ला चढवला. नक्की काय होतंय हे समजण्याच्या आत, काही
महिन्यांतच हजारो पर्जन्यवृक्ष यमसदनी पोचले. याची साक्ष असलेले अनेक अनुभवी उद्यानविद्यातज्ञ सुद्धा
अचंबित झाले.


मुंग्या आणि मिलीबग्स:
असे हे महा-विनाशकारी पिठ्या ढेकुण मुंग्यांचे मात्र लाडके असतात. खरं तर मुंग्या मिलीबग्सना पाळीव
प्राण्या प्रमाणे वागवतात आणि वाढवतात; त्यांना स्वतः उचलून एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर नेतात.
मिलीबग्स चा प्रसार करण्यामध्ये मुंग्यांचा खूप मोठा हात असतो. या संरक्षणाच्या बदल्यात मिलीबग्स
कडून मुंग्यांना गोड हनीड्यू मिळते. तेव्हा मिलीबग्सचा बंदोबस्त करण्या सोबतच त्यांचे पशुपालन करणाऱ्या
मुंग्यांचाही बंदोबस्त करायला हवा.


मुंग्या करतात मिलीबग्सची शेती 

या ब्लॉग मध्ये आपण पिठ्या ढेकुण म्हणजेच मिलीबग्सची तोंडओळख करून घेतली आणि एक कीड म्हणून
त्यांचा आवाका जाणून घेतला.शत्रूची एवढी माहिती मिळवल्यावर आता तुम्ही मिलीबग्सचा समूळ नायनाट
करण्यासाठी तयार आहात. पुढील ब्लॉग मध्ये आपण मिलीबग्सचा प्रतिबंध करण्या पासून त्यांचे योग्य आणि
नैसर्गिक (सेंद्रिय) पद्धतीने नियंत्रण करण्यापर्यंत तपशीलवार माहिती मिळवूयात. भाग २ वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा.


अशाच पद्धतीचे माहितीपर ब्लॉग वाचण्यासाठी मला follow करा, आणि आमचे फेसबुक पेज लाईक करा.


-हर्षद ऐनापुरे, (M.Sc. Botany, SET), संचालक: नेचर फर्स्ट हॉर्टीकल्चरस.

Email ID: harshad.naturefirst@gmail.com